بسیاری از والدین زمانی که با رفتارهای پرتحرک، بی قراری یا عدم تمرکز در کودک خود مواجه می شوند، این سوال برایشان ایجاد می شود که آیا کودکشان دچار بیش فعالی شده است یا این رفتارها ممکن است نتیجه اضطراب باشد. از طرف دیگر، گاهی کودکانی که اضطراب زیادی دارند، رفتاری شبیه به کودکان بیش فعال نشان می دهند و همین موضوع باعث سردرگمی والدین و حتی برخی مربیان می شود.
واقعیت این است که اضطراب و بیش فعالی دو وضعیت متفاوت هستند، اما در برخی موارد می توانند علائمی مشابه ایجاد کنند یا حتی همزمان در یک کودک وجود داشته باشند. برای درک بهتر این موضوع لازم است بدانیم اضطراب چگونه بر رفتار کودک تاثیر می گذارد و چه تفاوتی میان این دو وضعیت وجود دارد.
جهت اطلاع از شرایط و جلسات درمان بیش فعالی کودک مشهد برروی لینک مربوطه کلیک نمایید.
تفاوت اساسی بین اضطراب و بیش فعالی در کودکان
بیش فعالی که با نام علمی اختلال کم توجهی بیش فعالی شناخته می شود، یک اختلال عصبی رشدی است. این اختلال به نحوه عملکرد مغز مربوط می شود و معمولا از سنین پایین در کودک دیده می شود. کودکان مبتلا به این اختلال اغلب در تمرکز، کنترل رفتار و مدیریت انرژی خود مشکل دارند.
در مقابل، اضطراب یک واکنش روانی و هیجانی به نگرانی، ترس یا فشارهای محیطی است. اضطراب می تواند در هر سنی ظاهر شود و معمولا به شرایط زندگی، تجربیات کودک یا محیط اطراف او مرتبط است. به همین دلیل، ریشه این دو وضعیت کاملا متفاوت است.
کودک بیش فعال معمولا از همان سال های ابتدایی زندگی نشانه هایی از بی قراری، حرکت زیاد و دشواری در تمرکز دارد. در حالی که کودک مضطرب ممکن است در موقعیت های خاصی مانند مدرسه، امتحان یا حضور در جمع دچار بی قراری شود.
بیشتر بخوانید : تأثیر رابطه والد فرزند بر سلامت روان کودکان
چرا اضطراب می تواند شبیه بیش فعالی به نظر برسد؟
یکی از دلایل سردرگمی والدین این است که برخی نشانه های اضطراب شباهت زیادی به رفتارهای بیش فعالی دارند. وقتی کودک مضطرب است، ذهن او دائما درگیر نگرانی ها و افکار مختلف می شود. این درگیری ذهنی باعث می شود تمرکز او کاهش پیدا کند و نتواند به خوبی به صحبت های دیگران گوش دهد.
از طرف دیگر، اضطراب می تواند باعث بی قراری جسمی شود. برخی کودکان مضطرب مدام حرکت می کنند، با دست های خود بازی می کنند، روی صندلی تکان می خورند یا نمی توانند آرام بنشینند. این رفتارها در ظاهر بسیار شبیه رفتارهای کودکان بیش فعال است.
اما تفاوت مهم اینجاست که در اضطراب، این رفتارها معمولا در شرایط خاصی شدت پیدا می کنند؛ مثلا هنگام امتحان، در محیط های ناآشنا یا زمانی که کودک احساس فشار و نگرانی دارد. در حالی که در بیش فعالی، این رفتارها تقریبا در بیشتر موقعیت ها دیده می شوند.
بیشتر بخوانید : آیا وسواس میتواند ارثی باشد؟
چگونه اضطراب بر تمرکز و عملکرد ذهنی کودک تاثیر می گذارد؟
اضطراب تاثیر قابل توجهی بر عملکرد مغز دارد. زمانی که کودک مضطرب است، بخش هایی از مغز که مسئول واکنش به خطر هستند بیش از حد فعال می شوند. در این حالت ذهن کودک بیشتر درگیر نگرانی و پیش بینی اتفاقات ناخوشایند است.
وقتی ذهن کودک درگیر نگرانی است، فضای کمتری برای تمرکز بر تکالیف، گوش دادن به معلم یا انجام فعالیت های روزمره باقی می ماند. به همین دلیل ممکن است کودک مضطرب در کلاس درس حواس پرت به نظر برسد یا نتواند تکالیف خود را کامل انجام دهد.
این موضوع گاهی باعث می شود اطرافیان تصور کنند کودک دچار بیش فعالی است، در حالی که مشکل اصلی او اضطراب و نگرانی های درونی است.
بیشتر بخوانید : نشانه هایی که نشان می دهد رابطه شما به زوج درمانی نیاز دارد
آیا اضطراب می تواند باعث ایجاد بیش فعالی شود؟
از نظر علمی، اضطراب به طور مستقیم باعث ایجاد اختلال بیش فعالی نمی شود. بیش فعالی یک اختلال عصبی رشدی است که ریشه آن بیشتر به عوامل ژنتیکی و ساختار مغز مربوط می شود. بنابراین اضطراب نمی تواند به تنهایی باعث ایجاد این اختلال شود.
با این حال، اضطراب می تواند علائمی ایجاد کند که بسیار شبیه بیش فعالی هستند. همچنین در برخی موارد ممکن است یک کودک همزمان هم دچار اضطراب باشد و هم اختلال بیش فعالی داشته باشد. این حالت در بسیاری از کودکان دیده می شود و به آن هم ابتلایی گفته می شود.
در چنین شرایطی، تشخیص دقیق بسیار مهم است، زیرا روش های درمانی برای این دو وضعیت متفاوت است.
بیشتر بخوانید : دلبستگی ناایمن چیست و چه اثری بر کیفیت رابطه دارد؟
نشانه هایی که نشان می دهد رفتار کودک بیشتر به اضطراب مربوط است
برخی نشانه ها می توانند به والدین کمک کنند تشخیص دهند که رفتار کودک بیشتر ناشی از اضطراب است یا بیش فعالی. مهم ترین این نشانه ها عبارتند از:
- بی قراری کودک بیشتر در موقعیت های استرس زا مانند امتحان یا حضور در جمع دیده می شود.
- کودک نگرانی های زیادی درباره آینده یا اشتباه کردن دارد.
- کودک ممکن است از موقعیت های جدید یا اجتماعی اجتناب کند.
- شکایت های جسمی مانند دل درد، سردرد یا تهوع در زمان استرس دیده می شود.
- کودک هنگام نگرانی دچار مشکلات خواب می شود.
البته این نشانه ها به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند و بررسی تخصصی توسط روانشناس یا روانپزشک کودک اهمیت زیادی دارد.
زمانی که اضطراب و بیش فعالی با هم وجود دارند
در برخی کودکان، اضطراب و بیش فعالی همزمان دیده می شود. این موضوع می تواند وضعیت کودک را پیچیده تر کند. برای مثال، کودکی که بیش فعالی دارد ممکن است به دلیل مشکلات تحصیلی یا طرد شدن از سوی همسالان دچار اضطراب شود. از طرف دیگر، اضطراب می تواند علائم بیش فعالی را تشدید کند.
در چنین شرایطی کودک ممکن است هم در تمرکز مشکل داشته باشد و هم نگرانی های شدید را تجربه کند. درمان این وضعیت نیازمند یک برنامه جامع است که هم به مدیریت علائم بیش فعالی و هم به کاهش اضطراب کمک کند.
چگونه می توان اضطراب کودک را کاهش داد؟
برای کمک به کودکانی که اضطراب دارند، ایجاد محیطی امن و آرام در خانه بسیار مهم است. کودک باید احساس کند که می تواند درباره نگرانی های خود با والدین صحبت کند و مورد قضاوت قرار نمی گیرد.
برخی اقدامات ساده اما موثر می توانند در کاهش اضطراب کودک نقش مهمی داشته باشند. برای مثال ایجاد برنامه روزانه منظم، تشویق کودک به فعالیت های بدنی، آموزش مهارت های آرام سازی و تقویت ارتباط عاطفی با کودک می تواند به کاهش نگرانی ها کمک کند.
در مواردی که اضطراب شدید است یا بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودک تاثیر جدی گذاشته است، مراجعه به روانشناس کودک می تواند بسیار مفید باشد. درمان های روانشناختی مانند درمان شناختی رفتاری یکی از موثرترین روش ها برای کاهش اضطراب در کودکان محسوب می شود.
سخن پایانی
اضطراب و بیش فعالی دو وضعیت متفاوت هستند که گاهی علائمی شبیه به یکدیگر ایجاد می کنند. اضطراب به طور مستقیم باعث بیش فعالی نمی شود، اما می تواند رفتارهایی ایجاد کند که در ظاهر شبیه به علائم این اختلال باشد. به همین دلیل تشخیص دقیق و توجه به شرایط کودک اهمیت زیادی دارد.
والدین باید به رفتارهای کودک با دقت نگاه کنند و در صورت مشاهده نشانه های مداوم بی قراری، نگرانی یا مشکلات تمرکز، از یک متخصص کمک بگیرند. با تشخیص درست و حمایت مناسب، می توان به کودک کمک کرد تا آرامش بیشتری داشته باشد و توانایی های خود را بهتر شکوفا کند.
سوالات متداول
آیا اضطراب می تواند باعث بی قراری شدید در کودکان شود؟
بله، اضطراب می تواند باعث بی قراری، حرکت زیاد و ناتوانی در آرام نشستن شود. این رفتارها گاهی شبیه علائم بیش فعالی هستند.
آیا کودکی که اضطراب دارد ممکن است تمرکز نداشته باشد؟
بله، اضطراب باعث درگیری ذهن با نگرانی ها می شود و همین موضوع می تواند تمرکز کودک را کاهش دهد.
آیا ممکن است کودک همزمان هم اضطراب و بیش فعالی داشته باشد؟
بله، در برخی کودکان این دو وضعیت به طور همزمان دیده می شوند و در این شرایط ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
چه زمانی باید برای اضطراب کودک به متخصص مراجعه کرد؟
اگر اضطراب کودک شدید باشد، باعث مشکلات تحصیلی شود یا در روابط اجتماعی او اختلال ایجاد کند، بهتر است از روانشناس یا روانپزشک کودک کمک گرفته شود.