یکی از رایج ترین چالش هایی که والدین و معلمان در برخورد با کودکان مبتلا به بیش فعالی تجربه می کنند، مشکل این کودکان در رعایت قوانین و دستورالعمل ها است. بسیاری از بزرگسالان زمانی که کودک بیش فعال از قوانین سرپیچی می کند، تصور می کنند او عمدا لجبازی می کند یا قصد دارد نظم محیط را به هم بزند. اما تحقیقات روانشناسی و علوم اعصاب نشان می دهد که این برداشت در بسیاری از موارد درست نیست.
در واقع، رعایت قوانین برای کودکان بیش فعال اغلب یک چالش شناختی و عصبی است، نه یک انتخاب آگاهانه برای نافرمانی. مغز این کودکان در بخش هایی که مسئول کنترل رفتار، تنظیم هیجان و مدیریت توجه هستند، عملکرد متفاوتی دارد. همین تفاوت باعث می شود آن ها در اجرای قوانین، کنترل تکانه ها و دنبال کردن دستورالعمل ها بیشتر از دیگر کودکان دچار مشکل شوند. در ادامه به مهم ترین دلایل این موضوع می پردازیم.
جهت اطلاع از شرایط و جلسات درمان بیش فعالی کودک مشهد برروی لینک مربوطه کلیک نمایید.
نقش ضعف در عملکردهای اجرایی مغز در رعایت نکردن قوانین
یکی از مهم ترین دلایلی که باعث می شود کودکان بیش فعال در رعایت قوانین مشکل داشته باشند، ضعف در عملکردهای اجرایی مغز است. عملکردهای اجرایی مجموعه ای از توانایی های ذهنی هستند که به فرد کمک می کنند رفتار خود را مدیریت کند، تصمیم بگیرد، برنامه ریزی کند و در برابر وسوسه های لحظه ای مقاومت نشان دهد. این توانایی ها عمدتا توسط بخش جلویی مغز کنترل می شوند.
در کودکان مبتلا به بیش فعالی، این بخش از مغز به طور کامل و هماهنگ عمل نمی کند. در نتیجه، کودک ممکن است قانون را بداند و حتی درک کند که باید از آن پیروی کند، اما در لحظه ای که باید رفتار خود را کنترل کند، مغز او قادر به اجرای آن قانون نیست. برای مثال، کودکی ممکن است بداند که نباید وسط صحبت دیگران حرف بزند، اما تکانه ناگهانی برای صحبت کردن آن قدر قوی است که قبل از فکر کردن، صحبت می کند.
به همین دلیل، نافرمانی در این کودکان اغلب به دلیل ناتوانی در مهار تکانه ها است، نه به دلیل بی احترامی یا قصد خرابکاری.
بیشتر بخوانید : نشانه هایی که نشان می دهد رابطه شما به زوج درمانی نیاز دارد
فراموشی قوانین به دلیل ضعف در حافظه کاری
یکی دیگر از عوامل مهم در رعایت نکردن قوانین توسط کودکان بیش فعال، ضعف در حافظه کاری است. حافظه کاری نوعی حافظه کوتاه مدت است که به مغز اجازه می دهد اطلاعات را برای مدت کوتاهی نگه دارد و همزمان از آن ها استفاده کند.
کودکی که حافظه کاری ضعیفی دارد ممکن است قوانین یا دستورالعمل هایی که چند دقیقه قبل شنیده است را به سرعت فراموش کند. برای مثال، ممکن است والدین به کودک بگویند ابتدا اسباب بازی هایش را جمع کند و بعد تلویزیون تماشا کند. اما چند دقیقه بعد کودک فقط بخش دوم دستور را به یاد می آورد و مستقیم سراغ تلویزیون می رود.
در چنین شرایطی، والدین ممکن است تصور کنند کودک عمدا قوانین را نادیده می گیرد، در حالی که در بسیاری از مواقع او واقعا دستور اولیه را به خاطر نمی آورد. این مسئله باعث می شود رعایت قوانین برای این کودکان نیازمند یادآوری مداوم و ساختارهای حمایتی بیشتری باشد.
جهت اطلاع از شرایط و جلسات نوروفیدبک در مشهد برروی لینک مربوطه کلیک نمایید.
تاثیر تکانشگری بر بی توجهی به قوانین
یکی از ویژگی های اصلی بیش فعالی، تکانشگری یا همان عمل کردن بدون فکر کردن است. کودکان تکانشگر اغلب قبل از آنکه درباره پیامد رفتار خود فکر کنند، دست به عمل می زنند. این ویژگی باعث می شود حتی اگر کودک قانون را به خوبی بداند، در لحظه هیجان یا تحریک، آن را نادیده بگیرد.
برای مثال، کودکی ممکن است بارها شنیده باشد که نباید به دیگران ضربه بزند یا وسیله ای را از دست دوستش بگیرد. اما وقتی هیجان بازی بالا می رود یا احساس ناامیدی می کند، ممکن است ناگهان دست به رفتارهای ناگهانی بزند. در این حالت، رفتار کودک بیشتر شبیه یک واکنش فوری است تا یک تصمیم آگاهانه.
به همین دلیل است که بسیاری از کودکان بیش فعال بعد از انجام رفتار اشتباه، احساس پشیمانی می کنند و حتی خودشان می دانند که نباید آن کار را انجام می دادند.
بیشتر بخوانید : تأثیر رابطه والد فرزند بر سلامت روان کودکان
تاثیر محیط و شیوه تربیتی بر رعایت قوانین
علاوه بر عوامل عصبی، محیط زندگی کودک نیز نقش بسیار مهمی در رعایت یا عدم رعایت قوانین دارد. کودک بیش فعال در محیطی که قوانین مبهم، زیاد یا متناقض وجود دارد، بیشتر دچار سردرگمی می شود. وقتی کودک نمی داند دقیقا چه انتظاری از او وجود دارد، احتمال نادیده گرفتن قوانین بیشتر می شود.
از طرف دیگر، اگر کودک دائما به خاطر اشتباهات خود سرزنش یا تنبیه شود، ممکن است به تدریج نسبت به قوانین مقاومت نشان دهد. در این شرایط، قانون دیگر به عنوان یک راهنما در نظر گرفته نمی شود، بلکه به عنوان ابزاری برای کنترل یا تنبیه تلقی می شود.
محیطی که در آن قوانین محدود، واضح و قابل پیش بینی هستند، معمولا به کودکان بیش فعال کمک می کند تا رفتار منظم تری داشته باشند. این کودکان بیشتر از هر چیز به ساختار، ثبات و الگوهای مشخص نیاز دارند.
بیشتر بخوانید :آیا بیش فعالی باعث پرخاشگری می شود؟
چرا قوانین طولانی و پیچیده برای کودکان بیش فعال دشوار است؟
بسیاری از بزرگسالان بدون توجه به ظرفیت شناختی کودک، قوانین طولانی و پیچیده ای را بیان می کنند. برای مثال ممکن است به کودک گفته شود: “اگر می خواهی بازی کنی باید اول تکالیفت را کامل انجام بدهی، بعد اتاقت را مرتب کنی و بعد اجازه داری نیم ساعت بازی کنی.”
چنین دستوری برای بسیاری از کودکان بیش فعال بیش از حد پیچیده است. آن ها ممکن است فقط بخشی از پیام را درک کنند یا ترتیب مراحل را فراموش کنند. به همین دلیل، ساده سازی قوانین و بیان آن ها به صورت کوتاه و واضح می تواند تاثیر زیادی در افزایش همکاری کودک داشته باشد.
بیشتر بخوانید :آیا اضطراب باعث بیش فعالی می شود؟
چگونه می توان به کودکان بیش فعال کمک کرد قوانین را بهتر رعایت کنند؟
کمک به کودکان بیش فعال برای رعایت قوانین نیازمند تغییر رویکرد تربیتی است. به جای تمرکز صرف بر تنبیه یا سرزنش، بهتر است از روش هایی استفاده شود که با نحوه عملکرد مغز این کودکان هماهنگ باشد.
برای مثال استفاده از یادآورهای تصویری، برنامه های روزانه مشخص و قوانین کوتاه و قابل فهم می تواند تاثیر زیادی داشته باشد. همچنین تشویق رفتارهای مثبت نقش بسیار مهمی در شکل گیری عادت های رفتاری دارد. زمانی که کودک برای رعایت یک قانون تشویق می شود، مغز او ارتباط مثبتی میان قانون و پاداش ایجاد می کند.
فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و در برخی موارد درمان تخصصی نیز می تواند به بهبود کنترل رفتار در کودکان بیش فعال کمک کند.
سخن پایانی
رعایت نکردن قوانین در کودکان بیش فعال اغلب نتیجه تفاوت های عصبی و شناختی در مغز آن ها است و نباید آن را صرفا به عنوان لجبازی یا بی احترامی تفسیر کرد. این کودکان برای کنترل رفتار، مدیریت هیجانات و به خاطر سپردن قوانین به حمایت و راهنمایی بیشتری نیاز دارند.
والدین و معلمان زمانی می توانند بهترین کمک را به این کودکان ارائه دهند که به جای تمرکز بر تنبیه، تلاش کنند شرایطی ایجاد کنند که کودک بتواند با استفاده از ساختارهای ساده و قابل درک، قوانین را بهتر اجرا کند. صبر، ثبات در قوانین و ارتباط عاطفی مثبت، از مهم ترین عواملی هستند که به تدریج به کودک کمک می کنند رفتار منظم تری داشته باشد.
سوالات متداول
آیا کودکان بیش فعال عمدا قوانین را رعایت نمی کنند؟
در بیشتر موارد خیر. بسیاری از این کودکان به دلیل مشکلات در کنترل تکانه ها، حافظه کاری و توجه، در اجرای قوانین دچار مشکل می شوند.
آیا با افزایش سن رعایت قوانین در این کودکان بهتر می شود؟
در بسیاری از کودکان با رشد مغز و دریافت آموزش های مناسب، توانایی کنترل رفتار و رعایت قوانین به تدریج بهتر می شود.
آیا تنبیه می تواند باعث شود کودک بیش فعال قوانین را رعایت کند؟
تنبیه شدید معمولا تاثیر پایداری ندارد و حتی ممکن است باعث افزایش مقاومت کودک شود. روش های مبتنی بر تشویق و ساختاردهی محیط موثرتر هستند.
آیا درمان بیش فعالی می تواند به رعایت قوانین کمک کند؟
بله، ترکیبی از آموزش مهارت های رفتاری، حمایت روانشناختی و در برخی موارد دارو درمانی می تواند به کودک کمک کند رفتار خود را بهتر مدیریت کند.